دختری که سنگسار شد

دختری که سنگسار شد، رخشانه نام داشت، نام او در سال ۲۰۱۵ با حادثه ای هولناک در ولایت غور افغانستان گره خورد. زندگی نوزده ساله اش، که با عشق و آرزوی آزادی از ازدواج اجباری آغاز شده بود، به پایانی تلخ و بی رحمانه رسید و نام او را به نمادی از نقض فاحش حقوق بشر در افغانستان تبدیل کرد.

در میان کوهستان های سر به فلک کشیده و دره ای عمیق، داستانی از رنج و بی عدالتی رقم خورد که قلب های بسیاری را به درد آورد. این روایت، نه یک افسانه که واقعه ای تلخ و واقعی از سرنوشت دختری جوان است که تنها گناهش، طلب عشق و آزادی بود. ماجرا از آنجا آغاز شد که رخشانه، دخترکی در مرز نوجوانی و جوانی، به اجبار به عقد مردی درآمد که هرگز او را نمی خواست. روح آزاد رخشانه اما تاب این قفس را نداشت و او دل در گروی جوانی دیگر، محمد گل، بسته بود. عشقی که در شرایط عادی می توانست آغازگر یک زندگی مشترک باشد، در سایه قوانین نانوشته و سنن کهنه، به جرمی نابخشودنی تعبیر شد.

این مقاله به عمق فاجعه ای می پردازد که نه تنها زندگی رخشانه را در هم شکست، بلکه وجدان بشریت را نیز به چالش کشید. هدف این نوشتار، تنها بازگویی یک واقعه نیست، بلکه تلاش برای آگاهی بخشی درباره نقض فاحش حقوق بشر در افغانستان، به ویژه خشونت های بی امان علیه زنان و مجازات های قرون وسطایی مانند سنگسار. این روایت می کوشد تا با زبانی همدلانه و تحلیلی، خواننده را به بطن ماجرا ببرد و او را با ابعاد پیچیده این بی عدالتی روبه رو کند. پرونده رخشانه نه یک مورد منفرد، بلکه بازتاب دهنده واقعیت تلخ زندگی بسیاری از زنان در مناطقی است که تحت سیطره گروه های افراطی قرار دارند، جایی که «عدالت» با سنگ و شلاق اجرا می شود و ندای انسانیت به سکوت محکوم می گردد.

داستان رخشانه: زندگی کوتاه، فرار و سرنوشت غم انگیز

رخشانه، دخترکی با چشمانی پر از آرزو، حدود سال ۱۹۹۶ در روستایی در ولایت غور افغانستان چشم به جهان گشود. او دومین فرزند خانواده بود و تنها هشت سال از عمر کوتاه خود را در مکتب آبدک در منطقه غلمین فیروزکوه به تحصیل گذراند. دنیای رخشانه کوچک بود، اما رویاهایش بزرگ تر از مرزهای روستایش به نظر می رسید. در سیزده سالگی، درست در اوج شکوفایی نوجوانی، سرنوشت تلخ ازدواج اجباری دامنگیر او شد. پدرش، عبدالکریم، او را به نکاح مردی درآورد که از ناتوانی جسمی رنج می برد. اما قلب رخشانه، اسیر خواسته های دیگران نبود؛ او رؤیای زندگی مشترک با محمد گل را در سر داشت، همان پسری که از کودکی آرزوی پیوند با او را در سینه می پروراند.

پس زمینه خانوادگی و اجتماعی: ریشه های یک فاجعه

در مناطق روستایی و دورافتاده افغانستان، به ویژه در ولایت هایی مانند غور، سنت های ریشه دار و اغلب سخت گیرانه، سایه ای سنگین بر زندگی زنان می افکند. ازدواج های ناخواسته و اجباری، به دلایل مختلف از جمله فقر، بدهکاری، یا رسوم قبیله ای، پدیده ای رایج است. رخشانه نیز یکی از هزاران دختری بود که قربانی این سنت های بی رحمانه شد. تصمیم پدرش برای ازدواج اجباری او، نه از سر بدخواهی، بلکه احتمالاً تحت فشار هنجارهای اجتماعی و اقتصادی منطقه بود. اما این تصمیم، بذر نارضایتی و میل به فرار را در دل رخشانه کاشت.

عشق و تلاش برای آزادی: گریز از قفس

رخشانه نمی توانست سرنوشت تحمیل شده را بپذیرد. عشق او به محمد گل، جرقه ای برای ایستادگی در برابر سنت ها شد. این دو جوان، در تلاشی مذبوحانه برای ساختن آینده ای مشترک و آزاد، تصمیم به فرار از روستا گرفتند. آن ها به ولسوالی ساغر ولایت غور گریختند، به امید یافتن پناهگاهی که بتوانند در آن، زندگی خود را آن گونه که می خواستند، آغاز کنند. فرار آن ها، فریادی خاموش در برابر بی عدالتی و نمادی از میل فطری انسان به آزادی بود.

دستگیری و در چنگال طالبان: پایان یک رؤیا

اما رؤیای رخشانه و محمد گل دیری نپایید. پس از مدتی، نیروهای امنیتی آن ها را دستگیر کرده و رخشانه به پدرش سپرده شد. پدرش بار دیگر و بدون رضایت او، رخشانه را به عقد یک پیرمرد درآورد. این بار هم رخشانه تسلیم نشد؛ او برای دومین بار با محمد گل فرار کرد و به روستای مرغاب رفتند. این بار اما سرنوشتی شوم در انتظارشان بود. ملا یوسف، یکی از فرماندهان محلی طالبان، که پیش از این چندین بار رخشانه را برای برادرش خواستگاری کرده بود و دست رد به سینه اش خورده بود، این دو جوان را در میانه های راه بازداشت کرد. از این نقطه به بعد، زندگی رخشانه وارد مرحله ای تاریک و بی بازگشت شد. او و محمد گل، اسیر چنگال گروهی شدند که خود را مجری عدالت می دانستند، اما عدالتشان بویی از انسانیت نبرده بود.

در این مناطق، «عدالت» با سنگ و شلاق اجرا می شود و ندای انسانیت به سکوت محکوم می گردد، جایی که عشق جرمی نابخشودنی است.

محاکمه صحرایی و سنگسار: اجرای بی رحمانه عدالت طالبانی

سرنوشت رخشانه و محمد گل، پس از دستگیری به دست طالبان، در مسیری بی بازگشت قرار گرفت. ملا یوسف و دیگر فرماندهان محلی طالبان، نه تنها از خانواده رخشانه درخواست ۵ میلیون افغانی در ازای آزادی او کردند، بلکه پدر رخشانه را نیز با تهدید روبه رو ساختند. پدر رخشانه، مردی کارگر و فقیر، توان پرداخت این مبلغ هنگفت را نداشت. این درخواست اخاذی گونه، نشانه ای از بی رحمی و سوءاستفاده از قدرت بود که طالبان در مناطق تحت کنترل خود اعمال می کردند.

جزئیات محاکمه: سایه بی عدالتی بر جان یک انسان

پس از ناتوانی خانواده رخشانه در پرداخت باج، ملا هاشم، یکی دیگر از ملاهای طالبان، در یک محاکمه صحرایی حکم سنگسار رخشانه را صادر کرد. این محاکمه، فاقد هرگونه رویه قضایی عادلانه و اصول ابتدایی حقوقی بود. نه وکیلی، نه هیئت منصفه ای و نه فرصتی برای دفاع. تنها تفسیر خشک و بی رحمانه از متون دینی، آن هم به سلیقه و خواست فرماندهان محلی طالبان، به مثابه قانون جاری شد. این حکم، سه ماه پس از دستگیری رخشانه صادر شد و در آن، رخشانه به سنگسار و محمد گل، نامزدش، به شلاق محکوم گشت.

لحظات سنگسار: فریادی در دل سنگ ها

لحظات اجرای حکم، صحنه ای بود که هرگز از ذهن شاهدان پاک نخواهد شد. پدر رخشانه، در اوج رنج و درماندگی، مجبور شد نظاره گر سنگسار دخترش باشد. ویدئویی از این واقعه، که بعدها منتشر شد و بازتابی گسترده یافت، نشان می دهد که رخشانه تا گردن در گودالی قرار گرفته و مردان مسلح و جوان، با سنگ به او حمله می کنند. صدای ناله های رخشانه در میان فریادهای کلمه ات را بخوان! و تشویق به پرتاب سنگ، به وضوح شنیده می شد. این صحنه، نه تنها اجرای یک حکم، بلکه قتل عام انسانیت بود. این ویدئو، که در شبکه های اجتماعی دست به دست شد، شوک و خشم عمومی را در افغانستان و سراسر جهان برانگیخت و جنایات طالبان را بار دیگر در معرض دید همگان قرار داد.

انتشار ویدئو و تأثیر آن بر افکار عمومی: لرزش وجدان جهانی

انتشار ویدئوی سنگسار رخشانه، تأثیری عمیق بر افکار عمومی جهان گذاشت. این تصاویر وحشتناک، به نمادی از وحشی گری و نقض سیستماتیک حقوق بشر افغانستان در مناطق تحت کنترل گروه های افراطی تبدیل شد. مردم در سراسر دنیا، از مشاهده این فاجعه عمیق انسانی بهت زده شدند و صدای اعتراضات از هر سو برخاست. رسانه های بین المللی با تمرکز بر پرونده رخشانه، ابعاد دردناک این ماجرا را برای مخاطبان خود تشریح کردند. این ویدئو، نه تنها مرگ یک دختر، بلکه مرگ انسانیت و کرامت را به تصویر کشید و به سرعت، به کاتالیزوری برای افزایش آگاهی و درخواست برای اقدام تبدیل شد.

واکنش ها به واقعه رخشانه: محکومیت ملی و بین المللی

خبر سنگسار رخشانه، همچون موجی سهمگین، سراسر جهان را درنوردید و با محکومیت های گسترده ای از سوی مقامات ملی و سازمان های بین المللی روبه رو شد. این فاجعه، نه تنها جامعه افغانستان، بلکه وجدان جهانی را تکان داد و بار دیگر، ابعاد وحشتناک خشونت علیه زنان در افغانستان و روش های بی رحمانه اجرای عدالت توسط طالبان را آشکار ساخت.

واکنش های داخلی افغانستان: فریاد عدالت خواهی

پس از انتشار ویدئوی دلخراش سنگسار رخشانه، واکنش های داخلی در افغانستان بسیار شدید بود. اشرف غنی، رئیس جمهور وقت افغانستان، این رویداد را یک جنایت نابخشودنی خواند و دستور تشکیل هیئت حقیقت یابی را صادر کرد. این هیئت متشکل از نمایندگان وزارت امور داخله، لوی سارنوالی، امنیت ملی، اداره ارگان های محلی و کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان بود و وظیفه داشت تا این حادثه را به طور کامل بررسی کند و عاملان آن را شناسایی و به دست عدالت بسپارد. عبدالروف ابراهیمی، نماینده ولسی جرگه (مجلس نمایندگان) افغانستان، نیز این جنایت را به شدت محکوم کرد و خواهان مجازات عاملان آن شد. فعالان حقوق بشر و جامعه مدنی در افغانستان نیز با برگزاری تجمعات و انتشار بیانیه ها، خواستار پایان دادن به چنین مجازات های بی رحمانه ای و حمایت از حقوق زنان شدند. کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نیز تحقیقات گسترده ای را در این زمینه آغاز کرد.

واکنش های بین المللی: فشارهای جهانی برای عدالت

جامعه جهانی نیز نسبت به این واقعه بی تفاوت نماند. سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری بین المللی مانند عفو بین الملل و دیده بان حقوق بشر، با انتشار بیانیه های تند، سنگسار رخشانه را به شدت محکوم کردند. آن ها این اقدام را نقض آشکار حق حیات و ممنوعیت شکنجه و مجازات های بی رحمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز دانستند. دولت ها و سازمان های بین المللی نیز با ابراز انزجار از این اقدام، بر دولت افغانستان فشار آوردند تا عاملان این جنایت را محاکمه کرده و گام های جدی برای حمایت از حقوق زنان در افغانستان بردارد. این محکومیت های بین المللی، نشان دهنده همبستگی جهانی با قربانیان چنین خشونت هایی و تلاش برای جلوگیری از تکرار فجایعی مشابه بود.

سرنوشت عاملان: عدالت ناتمام

پس از سنگسار رخشانه، وزارت داخله افغانستان با قاطعیت دستور دستگیری عاملان این جنایت را صادر کرد. تحقیقات پلیس آغاز شد و در مدت کوتاهی، حدود چهل نفر از عاملان این سنگسار وحشیانه شناسایی شدند. این تعداد بالا، نشان دهنده گستردگی مشارکت و تأیید این اقدام در میان برخی جوامع محلی تحت نفوذ طالبان بود.

شناسایی و دستگیری اولیه: بارقه ای از امید

در سال ۲۰۱۷، خبر دستگیری مولوی سعدیار، یکی از فرماندهان طالبان که نقش کلیدی و محوری در سنگسار رخشانه داشت، بارقه ای از امید را در دل عدالت خواهان روشن کرد. سعدیار خود را به نیروهای دولتی تسلیم کرده بود و در آن زمان به دلیل بیماری، تحت مراقبت پزشکی قرار داشت. دستگیری او، به دلیل جایگاه و نفوذش در میان طالبان، یک پیروزی مهم برای حاکمیت قانون به شمار می رفت.

آزادی بحث برانگیز مولوی سعدیار: پایانی بر امید

اما این امید دیری نپایید و سرنوشت عاملان سنگسار رخشانه به سرانجام غم انگیزی رسید. درحالی که مولوی سعدیار در بازداشت بود، چندین بار تلاش هایی از سوی نیروهای طالبان برای آزادی او صورت گرفت. متأسفانه، سعدیار پس از گذراندن مدت کوتاهی (تنها دو ماه) در زندان، آزاد شد. این آزادی بحث برانگیز، با واکنش های تند و گسترده فعالان جامعه مدنی و سازمان های حقوق بشری مواجه شد. آن ها این اقدام را نشانه ای از نفوذ عمیق طالبان و ضعف حاکمیت قانون در افغانستان دانستند. این اتفاق، نه تنها ضربه ای بزرگ به روند عدالت در افغانستان بود، بلکه پیامی تلخ برای خانواده رخشانه و دیگر قربانیان خشونت های طالبان داشت.

چالش های اجرای عدالت: سایه نفوذ و بی ثباتی

واقعیت تلخ این است که اجرای عدالت در افغانستان، به ویژه در مناطق درگیر منازعه و تحت نفوذ گروه های افراطی، همواره با چالش های جدی روبه رو بوده است. نفوذ گسترده طالبان، بی ثباتی سیاسی، و فقدان یک سیستم قضایی مستقل و قدرتمند در بسیاری از مناطق، مانع اصلی محاکمه عادلانه عاملان جنایات طالبان می شود. مولوی سعدیار علاوه بر نقش داشتن در سنگسار رخشانه، متهم به قتل ده ها غیرنظامی و عضویت در گروه تروریستی داعش نیز بود. آزادی او، حتی با وجود اتهامات سنگین، نشان دهنده عمق این چالش ها و ناتمام ماندن عدالت برای رخشانه بود. این وضعیت، لزوم توجه بیشتر جامعه جهانی به وضعیت حقوق بشر افغانستان و تقویت نهادهای قضایی این کشور را بیش از پیش آشکار می سازد.

سنگسار: از دیدگاه حقوق بین الملل و حقوق بشر

مجازات سنگسار، پدیده ای است که ریشه های تاریخی و فقهی در برخی تفاسیر سنتی از شریعت اسلامی دارد. این نوع مجازات برای جرمی چون زنا در نظر گرفته می شود و در طول تاریخ در جوامع مختلفی، از جمله برخی جوامع اسلامی، اجرا شده است. با این حال، باید توجه داشت که در فقه اسلامی معاصر، دیدگاه های متفاوتی درباره حکم سنگسار در اسلام وجود دارد و بسیاری از فقها و علمای برجسته، آن را با روح عدالت و رحمت اسلامی در تضاد می دانند و بر این باورند که این حکم تنها در شرایطی بسیار خاص و با اثباتی تقریباً محال، آن هم با در نظر گرفتن مبانی فقهی که بسیار سخت گیرانه است، قابل اجراست. در عمل، اجرای آن در دوره کنونی از سوی بسیاری از علمای مسلمان به چالش کشیده شده و متوقف گردیده است.

تعارض با حقوق بین الملل: فریاد علیه خشونت

صرف نظر از بحث های فقهی، مجازات سنگسار به طور قاطعانه با مبانی و اصول حقوق بین الملل و حقوق بشر در تضاد است. این مجازات، نقض آشکار چندین ماده از اسناد بین المللی مهم محسوب می شود:

1. نقض حق حیات: سنگسار مستقیماً حق ذاتی هر فرد برای زندگی را نقض می کند که در ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۶ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی به صراحت ذکر شده است.
2. ممنوعیت شکنجه و مجازات های بی رحمانه: ماهیت فیزیکی سنگسار، آن را به یکی از بی رحمانه ترین، غیرانسانی ترین و تحقیرآمیزترین اشکال مجازات تبدیل می کند. کنوانسیون منع شکنجه و دیگر مجازات ها یا رفتارهای بی رحمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز و ماده ۷ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، چنین رفتارهایی را به طور کامل ممنوع کرده اند. رخشانه با سنگسار، نه تنها از زندگی محروم شد، بلکه در آخرین لحظات زندگی خود نیز عمیق ترین رنج ها و تحقیرها را تجربه کرد.
3. نقض حقوق زنان و تبعیض جنسیتی: در عمل، مجازات سنگسار به طور نامتناسبی علیه زنان اجرا می شود. این واقعیت، نشان دهنده تبعیض آشکار جنسیتی و نقض اصول برابری است که در کنوانسیون رفع کلیه اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW) و سایر اسناد حقوق بشری مورد تأکید قرار گرفته است. پرونده رخشانه نمونه بارزی از این تبعیض است، جایی که او به جرمی که مردی نیز در آن مشارکت داشت، با سنگسار مجازات شد، در حالی که نامزدش تنها شلاق خورد.

سنگسار به عنوان جنایت علیه بشریت: یک رویکرد قضایی

در صورتی که مجازات سنگسار به صورت گسترده و سیستماتیک، به عنوان بخشی از یک حمله عامدانه علیه جمعیت غیرنظامی اجرا شود، ممکن است بر اساس اساسنامه رم دیوان کیفری بین المللی، به عنوان جنایت علیه بشریت تلقی گردد. این عنوان قضایی، اهمیت این موضوع را در سطح بین المللی برجسته می کند و لزوم پاسخگویی عاملان را حتی فراتر از مرزهای ملی، مورد تأکید قرار می دهد. واقعه رخشانه و موارد مشابه، هشداری جدی برای جامعه جهانی است که نباید در برابر چنین بی عدالتی هایی سکوت کند.

رخشانه، یک مورد از موارد بسیار: الگویی از خشونت

داستان دختری که سنگسار شد، رخشانه، تنها یک روایت منفرد از وحشیگری نیست؛ این فاجعه، نمادی از یک الگوی گسترده تر از خشونت های سیستماتیک علیه زنان در افغانستان است، به ویژه در مناطق تحت کنترل گروه های افراطی مانند طالبان. رخشانه نامی است که بر تارک هزاران قربانی بی صدای دیگر می درخشد، قربانیانی که زندگی شان در سکوت و بی خبری به پایان رسیده است.

موارد مشابه: تکرار تاریخ در سایه بی عدالتی

متأسفانه، پرونده رخشانه تنها نمونه ای از این دست جنایات نیست. در همان ولایت غور، گزارش هایی از سنگسار دختران و زنان دیگر توسط طالبان منتشر شده است. به عنوان مثال، تنها چندی پیش از واقعه رخشانه، خبری از سنگسار یک دختر ۱۷ ساله دیگر در ولسوالی تیوره ولایت غور، به ظن روابط جنسی منتشر شد. این تکرار فجایع، نشان دهنده یک مشکل ریشه ای و عمیق در این مناطق است، جایی که «عدالت» با تفاسیر افراطی از شریعت، از سوی گروه های مسلح اعمال می شود و حقوق بشر به طور کامل نادیده گرفته می شود. هر یک از این موارد، فریادی است که از دل تاریخ برمی خیزد و تقاضای عدالت می کند.

خشونت علیه زنان در افغانستان تحت سلطه طالبان: حبس در قفس سنت ها

تحت سلطه طالبان، زندگی زنان در افغانستان به قفسی از محدودیت ها تبدیل می شود. حقوق اولیه و اساسی زنان، از جمله حق تحصیل، حق کار، حق انتخاب همسر، و حق آزادی حرکت، به طور سیستماتیک نقض می گردد. نظام قضایی موازی طالبان، که بر اساس تفاسیر سخت گیرانه و اغلب خشونت بار از شریعت اداره می شود، به جای تضمین عدالت، به ابزاری برای سرکوب و اعمال خشونت تبدیل شده است. زنان، بیش از هر گروه دیگری، قربانی این نظام قضایی ناعادلانه هستند و اغلب به اتهامات واهی یا با استناد به سنت های محلی، به مجازات های بی رحمانه محکوم می شوند. خشونت علیه زنان در افغانستان، نه یک پدیده تصادفی، بلکه نتیجه یک ایدئولوژی افراطی و ساختارهای اجتماعی مردسالار است که به زنان به عنوان شهروندان درجه دو نگاه می کند و هرگونه استقلال و انتخاب شخصی آن ها را سرکوب می نماید.

رخشانه نمادی از بی عدالتی، خشونت جنسیتی و نقض وحشیانه حقوق بشر است که فریادش از دل تاریخ برمی خیزد و تقاضای عدالت می کند.

این فجایع، نه تنها زندگی افراد را تباه می کند، بلکه زخم عمیقی بر پیکر جامعه افغانستان بر جای می گذارد. ادامه این وضعیت، نه تنها نقض فاحش کرامت انسانی است، بلکه مانعی جدی بر سر راه توسعه و پیشرفت این کشور محسوب می شود. زنان قربانی افراط گرایی همچون رخشانه، سزاوار این سرنوشت نبودند و جامعه جهانی مسئولیت دارد که صدای آن ها باشد و برای پایان دادن به این بی عدالتی ها تلاش کند.

نتیجه گیری و فراخوان برای اقدام

داستان غم انگیز رخشانه، دختری که سنگسار شد، بیش از یک خبر تلخ، نمادی از بی عدالتی عمیق، خشونت جنسیتی بی امان، و نقض وحشیانه حقوق بشر در افغانستان است. زندگی کوتاه او که با عشق و آرزوی آزادی آغاز شد و به پایانی بی رحمانه در میان سنگ ها انجامید، زنگ خطری است برای وجدان های بیدار در سراسر جهان. پرونده رخشانه، تصویری روشن از آن دسته از جنایات طالبان است که در سایه ضعف حاکمیت قانون و نفوذ گروه های افراطی، هزاران زندگی را در کام خود می کشد.

لزوم آگاهی بخشی و فشار بین المللی: مسئولیتی بر دوش همگان

ما نمی توانیم در برابر تکرار چنین فجایعی سکوت کنیم. آگاهی بخشی عمومی و فشارهای مستمر بین المللی، تنها راهی است که می تواند به توقف این بی رحمی ها کمک کند. سازمان های حقوق بشری، دولت ها، و تک تک شهروندان مسئولیت دارند که صدای بی صدایان باشند و برای حمایت از زنان قربانی افراط گرایی تلاش کنند. باید بر دولت ها و گروه های ذی نفوذ فشار آورد تا عاملان چنین جنایاتی، از جمله مسئولان سنگسار رخشانه، به عدالت سپرده شوند و دیگر هیچ زنی به بهانه «عفت» یا «شرافت»، قربانی خشونت های قرون وسطایی نگردد.

تأکید بر ارزش های انسانی: ساخت جهانی عادلانه تر

این داستان، فراخوانی است برای بازنگری در ارزش های انسانی و تقویت همبستگی در برابر ظلم. رخشانه و هزاران دختر و زن دیگر در افغانستان، سزاوار زندگی، عشق، و آزادی بودند. آنان سزاوار محاکمه ای عادلانه و زندگی ای سرشار از کرامت بودند. بیایید با هم، برای ساختن جهانی تلاش کنیم که در آن، هیچ دختری به دلیل عشق یا انتخاب های شخصی اش، مورد قضاوت و مجازات های بی رحمانه قرار نگیرد. جهانی که در آن، حقوق بشر برای همه، بدون استثنا و بدون تبعیض جنسیتی، محترم شمرده شود. تنها در این صورت است که یاد و خاطره رخشانه، به جای اندوه، الهام بخش تغییر و عدالت خواهد شد.